صنعت موسیقی در اروپا
حوزه موسیقی یکی از اصلی ترین و مهم ترین بخش های اقتصاد خلاق در اروپا محسوب می شود که زیرمجموعه‌های مختلفی همچون موسیقی دان ها، ترانه سرایان، تهیه کنندگان، ناشرین و تنظیم کنندگان، استودیوهای ضبط و پخش و ... را در برمی گیرد.

اقتصاد خلاق: حوزه موسیقی یکی از اصلی ترین و مهم ترین بخش های اقتصاد خلاق در اروپا محسوب می شود که زیرمجموعه‌های مختلفی همچون موسیقی دان ها، ترانه سرایان، تهییه کنندگان، ناشرین و تنظیم کنندگان، استدیوهای ضبط و پخش و ... را در برمی گیرد. در این گزارش نگاهی آماری و مقایسه ای به صنعت موسیقی و جایگاه آن در اقتصاد اروپا داشته‌ایم.

تنوع بخشی به محصولات موسیقی اروپا با اتخاذ رویکردهای نوآورانه

مشاغل مختلف در حوزه­ی موسیقی

تعداد شاغلین در سال 2012

حوزه­ ضبط صدا و نشر موسیقی

44,660 نفر

موزیسین­‌ها و ترانه­‌سراها

650,000

فعالان حوزه سرگرمی(در سازمان­‌های انتفاعی)

375,239

فعالان حوزه سرگرمی(در سازمان‌­های غیرانتفاعی)

81,466

اشتغال در فروشگاه‌های غیرحرفه‌­ای

9,133

کارمندان کانالهای رادیویی حوزه­ موسیقی

5,714

کارمندان کانال­‌های تلویزیونی حوزه­ موسیقی

1,884

مجموع

1,168,096

 

گردش مالی در سال 2012

فروش حضوری محصولات فرهنگی

3,693

فروش دیجیتال محصولات فرهنگی

1,686

صادرات موسیقی‌­های ضبطی

439

درآمد حاصل از اجرای موسیقی زنده(حوزه­ انتفاعی)

7,793

اجرای موسیقی زنده (بودجه­ی عمومی،  غیرانتفاعی و خیرخواهانه)

4,860

تطبیق و هماهنگ­سازی

93

ایستگاه‌های رادیویی موسیقی

3,175

کانال‌های موسیقی تلویزیون

1,722

حقوق نویسندگان و کپی­رایت(موسیقی پس زمینه)

1,880

مجموع گردش مالی

25,341

 

اروپای امروز

حوزه موسیقی: سومین گروه بزرگ کاری در اقتصاد خلاق اروپا

فعالیت های حوزه صنعت موسیقی زنده و ضبطی، بسیار گوناگون و متنوع هستند. مشاغل مختلفی در این عرصه حضور دارند. شامل: آهنگ سازان، ترانه سرایان، شاعران، نوازندگان، عوامل پشت ‌صحنه‌ی نوازندگی، عوامل تولید، ناشران، مهندسین صدا، کارکنان استودیو ضبط، عوامل فنی، مدیران و کارکنان در پخش موسیقی استودیوهای رادیویی و کانال‌های موسیقی تلویزیونی.

به‌طورکلی و در وسیع ترین تعریف که هر دو گونه موسیقی زنده و ضبطی را شامل شود صنعت موسیقی توانسته بالغ‌ بر 25 میلیارد یورو درآمد کسب نماید.

در بخش آهنگسازی و اجرای موسیقی، بیش از 1.2 میلیون نفر مشغول فعالیت هستند. بر اساس داده ها از سازمان‌های مدیریتی فعال در حوزه حقوق ملل و نیز حوزه تفریحات و سرگرمی، آمار موزیسین ها، آهنگسازان و ترانه سرایان ثبت‌شده‌ اتحادیه اروپا به 650 هزار نفر می رسد.

سازمان‌های مدافع حقوق اجتماعی، نقش‌آفرینان بسیار مهمی در حوزه اقتصاد موسیقی هستند. آنان هرساله بالغ بر 4.3 میلیارد یورو را میان اعضا، سازندگان و ناشرانی که نخستین حلقه از زنجیره درآمدی حوزه موسیقی هستند، توزیع می کنند.

هزاران کمپانی حوزه موسیقی اروپا، چه شرکت های بزرگ و چه شرکت‌های کوچک و متوسط، سرمایه گذاری سنگینی بر موسیقی دانان نوپا می کنند و از این طریق هزاران محصول جدید را به بازار عرضه نموده اند. به‌ویژه مشارکت شرکت های متوسط و کوچک، در حوزه تولید شغل و توزیع کالاهای فرهنگی، سبب شده تا اولاً نگاه به این مجموعه های کوچک در حد یک کارفرمای کلیدی تغییر نماید و نیز فعالیت چنین شرکت‌هایی، یکی از دلایل مهم «تنوع» در موسیقی جدید بشمار آیند.

اما اروپا، خانه چهار بازار (آلمان، بریتانیا، فرانسه و ایتالیا) از ده بازار بزرگ موسیقی جهان و نیز محل حضور کمپانی های بزرگ موسیقی جهان است.

بازاری از محصولات موسیقی زنده و ضبط‌شده

بازارهای موسیقی زنده و ضبط‌شده در تعامل با یکدیگرند. اجرای موسیقی زنده (اعم از اینکه در یک سالن، فستیوال یا کنسرت برگزار شود) در چند سال اخیر روند رو به رشدی داشته است. افزایش درآمد هر چند ناچیز (0.6 درصدی) خریدوفروش موسیقی ضبطی در سال 2013 این نکته را می رساند که فروش مستقیم محصولات، توانایی رشد در آینده را دارد.

هر دو بخش موسیقی زنده و ضبط‌شده از تولیدکنندگان مهم شغل محسوب می شوند که نمی‌توان از هرکدامشان چشم پوشی کرد. همچنین موسیقی زنده در اروپا از حمایت عمومی نیز برخوردار است و توانسته ارزش اقتصادی و اشتغال بزرگی را عاید اروپا کند. موسیقی از طریق خانه های اپرای ملی و منطقهای، موجبات شکل گیری سرمایه فرهنگی خواهد شد و نیز موجب اقتدار و استحکام حوزه سرزمینی می گردد. همانند آنچه در اپرای پاریس، لااسکالای میلان، خانه اپرای سلطنتی لندن است. می توان ارکسترهای ملی و منطقهای را نیز که نقش بسیار مهمی را در تولید موسیقی معاصر داشته‌اند به این موارد افزود.

بار بازار موسیقی ضبط‌شده‌ اروپایی بر دوش بازار دیجیتال

فروش دیجیتال موسیقیهای ضبط‌شده‌ی اروپا، میان سال های 2009 تا 2013، 109 درصد رشد داشته است. روی‌هم‌رفته، فروش دیجیتال و حضوری در سال 2013 به نسبت 2012 تغییر چندانی نداشته است (کاهش ناچیز 0.3 درصدی) و لذا ثبات در فروش را مدیون رشد خیره کننده 12 درصدی بازار دیجیتال است.

چهار کشور اروپایی توانسته‌اند در میان 10 بازار برتر موسیقی ضبط‌شده جهان در سال 2013 قرار گیرند. لذا اروپا از این لحاظ جایگاه بسیار مهمی را در جهان داراست.

بر اساس آمار فدراسیون بین المللی صنعت ضبط صدا، در سال 2013 فروش دیجیتالی 39 درصد بازار موسیقی ضبط‌شده جهان را از آن خود کرده است و این آمار در اروپا به 32 درصد می رسد.

در سطح جهانی، دانلود یکی از مهم‌ترین منابع درآمدی است. در سال 2013، 67 درصد درآمد حوزه دیجیتال از این طریق به‌دست‌آمده است، به علاوه 27 درصد درآمد دیجیتالی از طریق تبلیغات یا اشتراک گیری (Subscription) حاصل شده است.

در اروپا 38 درصد از درآمد فروش دیجیتال، به‌صورت استریمینگ انجام پذیرفته است. درآمد حاصل از تبلیغات و اشتراک گیری، به‌سرعت در حال افزایش است و انتظار می رود در مهر و موم‌های پیش رو بتواند بازار دیجیتال اروپا را در اختیار گیرد.

مدل‌های جدید خریدوفروش محصولات خلاق در حوزه موسیقی

عمده خریدوفروش محصولات صنعت موسیقی در کشورهای اروپایی دیجیتالی است. شرکت‌های ضبط موسیقی، توانسته اند محصولات خود را از طریق کانال‌های دیجیتال عرضه نمایند. همچنین پخش موسیقی های دارای مجوز، گسترش‌یافته و به علاوه در مکانیسم جذب مخاطبان جهانی، نوآوری های فراوانی به کار گرفته‌شده است که در بخش های بعد به ذکر آنها خواهیم پرداخت.

بخش موسیقی از لحاظ کسب درآمد از طریق دنیای دیجیتال، توانسته است الگویی یگانه برای دیگر محصولات حوزه صنایع خلاق (به‌ویژه کتاب و فیلم) باشد. راه‌اندازی مدل کسب‌وکار دیجیتالی در موفقیت صنعت موسیقی اروپایی بسیار تعیین کننده بوده است.

چرخش مخاطبان به سمت خرید آنلاین موسیقی کم‌وبیش در همه کشورهای اروپایی به وقوع پیوسته است. به‌واسطه‌ خدمات استریمینگ موسیقی، مشتریان با یک مبلغ ثابت و مشخص جهت ثبت نام، به حوزه گسترده و متنوعی از موسیقی دسترسی پیدا خواهند کرد. (بیشتر خدمات استریمینگ بیش از 20 میلیون اثر موسیقی و یا برخی 40 میلیون اثر را پیشنهاد می‌دهند).

در سال 2013 درآمد ناشی از خدمات حاصل از اشتراک گیری (Subscription) به 51.3% رسید؛ که برای نخستین بار از آمار سالانه یک میلیارد دلار عبور نمود (قریب به 750 میلیون یورو)؛ و این رشد به‌صورت رقابتی در تمامی بازارهای عمده و اصلی وجود دارد. در اروپا مشتریان رفتارهای متفاوتی را از خود نشان داده اند. سوئد، فرانسه و ایتالیا بیشتر تمایل به دریافت فایل‌ها از طریق اشتراک گیری دارند. درحالی‌که آلمانی ها عمدتاً دانلود می‌کنند. در سوئد در سرویس معروف پخش آهنگ اسپاتیفای، نیمی از کاربران اینترنت یک مبلغ جهت اشتراک گیری پرداخت می کنند تا بدین ترتیب میلیون‌ها اثر موسیقی را از طریق استریمینگ دریافت نمایند.

علاقمندان افراطی موسیقی در آلمان ترجیح می دهند تا آثار موسیقی را از پایگاه‌هایی چون iTunes دریافت نمایند. مصرف کنندگان آمریکایی، کشوری که در بسیاری از حوزه های فرهنگی و هنری پیشتاز است، عمدتاً تمایل دارند از طریق مدل ارائه پیشنهاد توسط اشتراک گیری به خرید آثار موسیقی بپردازند، اگرچه در این زمینه اروپا پیشگام بوده است.

حمایت از اشتغال

موسیقیدانان، ترانه‌سرایان، غزل سرایان و آهنگسازان، همگی در قلب صنعت موسیقی جای دارند. اگرچه آمارها با توجه به پیچیدگی ارزیابی، محدودند، اما مطالعات در فرانسه و بریتانیا از پایین بودن امنیت شغلی برای متخصصان حوزه موسیقی خبر می دهد.

بسیاری از هنرمندان عرصه موسیقی مجبورند به شغل دوم روی آورند. این مسئله نیازمند درک و اقدام قانونی و نیز درج مقررات امنیت اجتماعی برای هنرمندان عرصه موسیقی است. بدین ترتیب که با اعطای برخی حمایت‌ها وضعیت همانند شرایط مناسبی که دیگر شاغلین در دیگر بخش های اقتصاد برایشان فراهم شده است را شاهد باشیم.

حوزه‌ای بر مبنای تنوعات فرهنگی

بازار موسیقی اروپا، از گروهی از بازارهای پویا و مستقل ملی کشورها پدید آمده است. آنچه ما با نام موسیقی کلاسیک و امروزی می‌شناسیم، مرزهای کشورهای مختلف را درنوردیده، هنرمندان و سبک های متعددی را با خود همراه نموده تا امروز در این جایگاه قرار گرفته است. از سویی دیگر موسیقی عامه‌پسند در کشورهایی که تک زبانه‌اند بیشتر مورد توجه و استقبال قرار می گیرد.

بسیاری از بازارهای ملی تلاش دارند تا برتری‌های موسیقی کشور خود را به بهترین نحو عرضه کنند. در دانمارک، فرانسه و هلند 80 درصد از 10 آلبوم محبوب در سال 2013، توسط خوانندگان همان کشورها اجرا شده است. این نسبت در اسپانیا نیز 80 درصد است و در ایتالیا و سوئد به 90 درصد می رسد.

از نظر فروش کلیه آلبوم ها، مشاهده می شود که 65 درصد کلیه محصولات فروش رفته در فنلاند، بومی آن کشور هستند و این نسبت در فرانسه به 65 درصد می رسد. با این وجود، همزیستی و حضور توأمان موسیقی اصیل و تلفیقی (مجموعه‌ای از چند فرهنگ) به غنای فرهنگی اروپا کمک شایانی نموده است.

بازار موسیقی؛ الگویی جهت کسب درآمد از محتوای فرهنگی و خلاق

کاربران در همه حال موسیقی گوش دادن را از دست نمی دهند. در خانه، زمان کار با کامپیوتر و در حال راه رفتن نیز از وسایل الکترونیکی بیسیم بهره می برند. پیشرفت خدمات موسیقی موجب تغییرات فراوان در بازارها گشته است. مصرف‌کنندگان از عادات معمول گذشته دست برداشتهاند و به طرز شگفت آوری به فنّاوری دیجیتال روی آورده‌اند. امروزه رقابت میان ارائه دهندگان خدمات، عمدتاً در حوزه گزینش و شناسایی انواع تمایلات شخصی مخاطبان و نیز ارائه توصیه های مناسب به مخاطب انجام می گیرد.

لذا با بهره گیری از اختراعات و نوآوری‌های جدید، سیستم جذب مخاطب نیز، به سمت ارائه توصیه نامه های هدف‌اند دیجیتالی پیش می رود.

با این‌وجود، سال‌های متمادی اقدامات بسیاری باید به انجام رسد تا صنعت موسیقی آسیب دیده از فعالیت های غیر رسمی و نیز خریدوفروش‌های غیرقانونی سر و سامان یابد و دغدغه های فراوان هنرمندان فروکش کند.

شرکت‌های موسیقی از طریق برقراری معاملات فردی یا جمعی، با ارائه دهندگان موسیقی آنلاین، از نسل جدید توزیع و فروش و بازاریابی موسیقی حمایت می کنند. با این وجود مقابله با مجموعه هایی که خدماتی را به‌صورت رایگان در اختیار کاربران قرار می‌دهند و البته حقوق صاحبان اثر را نیز پایمال می‌کنند بسیار دشوار است. هرچند برندهای مستقل و مهم، اعتبار خود را در یافتن راه‌های قانونی و اخلاقی جدید، به‌واسطه رشد و گسترش مدل‌های نوین بازاریابی حوزه موسیقی به اثبات رسانده اند.

ظهور طیف وسیعی از خدمات دانلود و استریمینگ مجاز موسیقی، از قبیل «دیزر» در فرانسه و «اسپاتیفای» در سوئد که به قانون کپی رایت متعهدند، به تغییر نوع مدل خدمات کمک شایانی نموده اند.

سرویس دیزر با داشتن ویژگی‌ها و قابلیت‌هایی از قبیل دسته‌بندی گسترده موزیک، سازگاری با آیتونز و ایکس باکس موزیک، پخش موسیقی به‌صورت آفلاین و نمایش متن آهنگ‌ها، در لیست بهترین سرویس‌های استریمینگ موزیک دنیا جای دارد. قیمت این سرویس 5 میلیون یورو است و 16 میلیون کاربر فعال دارد که 6 میلیون حق اشتراک پرداخت می‌کنند و تعداد آهنگ‌ها 35 میلیون است.

سرویس اسپاتیفای نیز در بسیاری از کشورهای جهان به‌ویژه اروپا و آمریکا از میزان محبوبیت بالایی برخوردار است. رابط کاربری زیبا و آسان این برنامه آن را در برابر سایر برنامه‌های مشابه متمایز می‌کند. حق اشتراکی ماهیانه 9.99 دلار در آمریکا و 5 یورو در اروپا را داشته و کاربران 70 میلیون 20 میلیون حق اشتراک پرداخت می‌کنند. تعداد آهنگ‌ها 30 میلیون است.

 در دسترس بودن موسیقی، با قیمت های مختلف و در بسته بندی های متنوع، کمک شایانی به تمایل مصرف کنندگان به خرید آنلاین موسیقی می نماید.

رهبران و رهبری

اروپا زادگاه گروه موسیقی یونورسیال (Universal Music Group) بزرگ‌ترین کمپانی موسیقی ضبطی جهان، در فرانسه و نیز دو ارائه دهنده خدمات استریمینگ پیشرو در جهان (اسپاتیفای در سوئد و دیزر در فرانسه) است که از پیشتازان عرصه صنعت موسیقی در جهان به شمار می روند؛ و البته با غول های آمریکایی یوتیوب، گوگل پلی و آردیو به رقابت می پردازند. به علاوه اروپا مکانی است برای هزاران شرکت موسیقی مستقل. این شرکت‌ها کارفرمایان و سرمایه گذارانی مهم و کلیدی در عرصه مشاغل خلاقانه محسوب می شوند و برخی‌ از آنها در ایجاد تنوع در موسیقی نقش بسزایی ایفا نموده اند.

توفیق بی سابقه سازندگان و هنرمندان موسیقی اروپایی

در سال 2013 دو گروه اروپایی توانستند در میان 10 گروه هنری حوزه موسیقی ضبطی جهان قرار گیرند. گروه خدماتی «وان» در بریتانیا و شرکت فرانسوی «درافت پانک» در حوزه کاری خود همواره در بالاترین رتبه جهانی قرار داشته اند و در کنار آنها هنرمندان اروپایی معتبری چون Adele، Stromae و Xavier Naidoo در عرصه جهان حضور دارند. مجموعه های موسیقی ملی اروپایی، از مهم‌ترین منابع صادراتی هنری اروپا محسوب می‌گردند. بریتانیا، سوئد برای خود شبکه های صادراتی مفصلی را دارند و فرانسه نیز پس از آمریکا و بریتانیا سومین صادرکننده موسیقی جهان است. مجموعه های اروپایی به‌واسطه توزیع مجدد حق تألیف از جانب سازمان‌های رسمی به مؤلفان، آهنگسازان و ناشران حمایت و تغذیه می شوند. موسیقی های محلی اروپایی نیز در بازارهای ملی حوزه اتحادیه اروپا و نیز در گستره جهانی از پراستقبال ترین محصولاتند.

از ابتدای تاریخ ضبط صدا تاکنون اروپا از پیشتازان صادرات فرهنگ و موسیقی بوده است؛ و بالاخره اینکه اروپا میزبان جشنواره ها و تالارهای بزرگ اوپرا در جهان نیز است.

 

برای دریافت آخرین مطالب و گزارشات درباره اقتصاد و صنایع خلاق ایران و جهان عضو کانال «اقتصاد خلاق» در تلگرام شوید

منبع: فصلنامه اقتصاد خلاق